De heldinnen  van Hugo  de Groot

De heldinnen van Hugo de Groot

Zeg ‘Slot Loevestein’ en iedereen denkt aan Hugo de Groot en zijn ontsnapping in de boekenkist. Maar het waren drie moedige vrouwen die deze ontsnapping regelden: zijn vrouw Maria van Reigersbergen, dienstmeisje Elsje van Houweningen en Joanna van Erp, de vrouw van koopman Adriaan Daetselaar.

 

Hugo de Groot

Dat Hugo de Groot (1583-1645) op Loevestein terecht kwam had te maken met een meningsverschil tussen Remonstranten en Contra-Remonstranten. De Contra-Remonstranten winnen. Prins Maurits staat aan hun kant. Hugo de Groot en ook Johan van Oldenbarnevelt hoorden bij de Remonstranten. Dat kostte Van Oldenbarnevelt letterlijk de kop, Hugo de Groot kreeg levenslang. Op 5 juni 1619 werd hij overgebracht naar Slot Loevestein, toen Staatsgevangenis. Studeren en schrijven was toegestaan. Hij kreeg zelfs regelmatig een kist vol boeken. Die boekenkisten werden via de familie Daetselaar heen en weer gebracht tussen Gorinchem en Slot Loevestein.

Lockdown

U herinnert zich vast nog wel de corona-lockdown waaraan mensen onderdoor gingen. Hetzelfde overkwam Hugo de Groot. Het ging zo slecht met hem dat zijn vrouw soms verzuchtte dat hij beter af geweest zou zijn met een lot als dat van Oldernbarnevelt. Zij bewerkstelligde versoepeling van het regime. Desondanks ging het steeds slechter met haar man. Hij moest weg uit Loevestein. Maar hoe? De aartsvijand van Prins Maurits werd streng bewaakt.
‘Out of the box’ denken werd ‘in the box’ denken: ontsnappen in de boekenkist. De eerste periode controleerde gevangenisbevelhebber Prounink de boekenkist hoogstpersoonlijk. Later zwakte dat af. In afwachting van een geschikte gelegenheid begon Hugo met oefenen om stil te liggen in de boekenkist: twee uur, de exacte duur van de tocht over de Merwede van Slot Loevestein naar Gorinchem. Op 22 maart 1621 was Prounink afwezig en was het feest in Gorinchem. Een uitgelezen dag voor de ontsnapping.

Loevestein
Twee uur in angst

Dienstmeisje Elsje van Houweningen maakte de overtocht mee. Stel je voor: twee uur lang in angst en beven het goede verloop van de overtocht bewaken. De kist werd zoals altijd naar het huis van koopman Adriaan Daetselaar op de Grote Markt gebracht. Grote schrik daar toen ze hoorden dat dit keer Hugo de Groot zelf in de kist zat. Adriaan Daetselaar drukte zich vanwege het risico en liet het verder over aan zijn vrouw. Die regelde dat Hugo de Groot, vermomd als metselaar, via het huidige ‘Hugo de Groot’ poortje, hun huis kon verlaten. Hugo’s vlucht eindigde in Parijs. Later mochten Hugo’s vrouw en kinderen zich daar bij hem voegen, op voorwaarde dat De Groot niet meer naar Nederland zou terugkeren. Hugo kwam echter wel terug naar Nederland: na zijn dood. Hij ligt begraven in de Nieuwe Kerk in Delft. In diezelfde kerk ligt in de grafkelder van de Oranjes ook Prins Maurits…

Standbeeld

De ontsnapping van Hugo de Groot in de boekenkist is een van de bekendste ontsnappingen uit de geschiedenis. In Gorinchem zijn straten vernoemd naar Maria, Elsje en Adriaan – vreemd genoeg niet naar zijn vrouw. Hoe dan ook, het wordt tijd dat de heldinnen van Hugo’s ontsnapping de eer krijgen die hen toekomt: een standbeeld.

 

Meer info:
https://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Reigersberch
https://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Houweningen

 

 

Reacties

Wij horen graag van u
Nog geen reacties! Schrijf als eerste een reactie reageer op dit artikel!