De signalen van sterven

De signalen van sterven

door: Ineke Visser, Voorzitter Landelijk Expertisecentrum Sterven

 

Sterven vraagt z’n tijd. Wat gebeurt er als iemand sterft? En wat zijn de signalen waardoor we kunnen weten dat het moment dichterbij komt?

 

Ieder mens sterft op zijn eigen manier. Dat is iets anders dan te zeggen dat mensen sterven zoals ze hebben geleefd. De eigen, unieke manier zegt natuurlijk iets over hoe iemand in het leven heeft gestaan, maar mensen die sterven laten soms ook indrukwekkende veranderingen zien. Iemand die bijvoorbeeld een leven lang hard voor zichzelf en anderen is geweest, kan op het eind grote genegenheid tonen en dankbaarheid uiten.

Speciale verzoekjes

Naast lichamelijke aspecten (zie kader) zijn er bepaalde aanwijzingen die laten zien dat iemand stervende is. Verzoekjes zoals het luisteren naar bepaalde muziek, het bekijken van familiefoto’s of nog iemand zien. Maar ook de toediening van het laatste sacrament of het nog één keer een glaasje wijn willen drinken. Soms lijkt het of de stervende het moment van sterven zelf kiest en het leven kan loslaten wanneer kleine of grote wensen zijn vervuld. De geboorte van een klein-kind of de komst van een familielid dat ver weg woont, kunnen ook van die gebeurtenissen zijn.

sterven

Ineke Visser is oud hospice-coordinator. Zij schrijft en spreekt over het proces van sterven en is docent aan de ‘Intensive Omgaan met Sterven’ op post-hbo niveau. Zij is initiatiefnemer en voorzitter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven.

Heel subtiel

Soms zijn de aanwijzingen heel subtiel. Vaak gaat het om plotseling optredende veranderingen, veranderend gedrag en taalgebruik. Bijvoorbeeld iemand die altijd in zijn stoel bij het raam heeft gezeten, blijft op een dag in bed en komt er niet meer uit. Of de vrouw die haar lievelingsvest aan de familie mee naar huis geeft, omdat zij het niet meer nodig heeft. De vrouw die haar sierraden afdoet en daags erna sterft. Maar ook dekens die afgegooid worden of het plotseling omhoog komen, kunnen aanwijzingen zijn dat het moment dichtbij is. En als stervenden gaan praten over: ‘weggaan’, ‘vliegen’, ‘naar huis gaan’, meegenomen worden naar huis’, ‘op reis gaan’ of ‘een poort’, dan is heel waarschijnlijk het moment niet ver weg meer.

Een helder, innerlijk weten

Degene die sterft, voelt meestal goed aan wanneer de tijd nadert, maar signalen zijn niet altijd duidelijk of worden niet begrepen. Vrijwilligster Tina: “Haar broer, haar man en een schoonzus kwamen iedere dag. Dat vond ze heel fijn. Maar op een dag zei ze: ‘Morgen hoeven jullie niet te komen.’ Ze was heel helder en helemaal bij waardoor wij dachten dat het nog wel even kon duren. De schoonmaakster die net haar kamer had gedaan zei: ‘Tot morgen.’ Mevrouw keek haar aan en schudde haar hoofd. In de vroege ochtend van de volgende dag is zij gestorven. Zij voelde het zelf heel duidelijk aan. Het was een helder, innerlijk weten.”

 

Iemand die gaat sterven trekt zich langzaam maar zeker terug uit de buitenwereld en de eigen wereld wordt steeds kleiner. Het aantal bezoekers vermindert, tot alleen de kring van intimi overblijft. Uiteindelijk zal deze persoon het bed niet meer verlaten.

Lichamelijke veranderingen

• Gewichtsafname
• Steeds minder energie
• Incontinentie, overmatig transpireren, loopneus en loopoor, door verlies van controle over lichaamsvocht
• Urine wordt theekleurig als gevolg van uitdroging en uitval van de nieren
• Handen, voeten en neus voelen steeds kouder aan. Oorzaak is de vertraging van de bloedsomloop
• Paarsblauwe vlekken op onderbenen en rug
• Huid wordt bleker en grauwer
• Kleine, plukkende handbewegingen of grijpen in de lucht
• Ademhaling wordt onregelmatig, oppervlakkig en stopt uiteindelijk

Wachten en waken

Soms duurt het en duurt het. Dat kan veel van betrokkenen vragen. In de eerste plaats natuurlijk van de persoon zelf maar ook van familie en vrienden. Waarom laat de dood zo lang op zich wachten? Moeten pijn en ongemak, de onrust en angst niet bestreden worden? Het is moeilijk om te zien hoe een dierbare verandert en afhankelijk en kwetsbaar wordt. Wachten, waken en het uit weten te houden vragen veel. En toch blijkt steeds weer hoe achteraf deze intense en intensieve periode als kostbaar en wezenlijk wordt ervaren.

 

Uit: DREMPEL, magazine over leven met sterven, een speciale uitgave van het Landelijk Expertisecentrum Sterven. Daarin is het hele artikel te lezen.

Nationale Dag Aandacht voor Sterven

Jaarlijks op 24 mei vraagt het Landelijk Expertisecentrum Sterven speciale aandacht voor sterven om bewustwording van dit wezenlijke en kostbare proces te vergroten. Dit jaar lanceert het expertisecentrum een serie van zeven podcasts ‘Leven met Sterven’ voor naasten, nabestaanden en naaststaanden met veel informatie over wat er gebeurt als een dierbare sterft.

stervenMeer lezen?

Het magazine DREMPEL is ruim 100 pagina’s dik en bevat geen advertenties. Het is een bewaarexemplaar boordevol inspirerende interviews, interessante informatie en mooie fotografie.

 

‘Wat we ontvangen, zit in datgene wat wij geven.’
Magazine DREMPEL 1 + 1 voor € 7,50, te bestellen in de webshop via:
www.landelijkexpertisecentrumsterven.nl/webshop

 

Website: landelijkexpertisecentrumsterven.nl

 

 

sterven

 

 

Reacties

Wij horen graag van u

1 reactie

  1. Reageer mei 14, 12:07 #1 Ukediene Schulp

    Als stervensbegeleider, maar ook tijdens het werk in mijn uitvaartonderneming heb ik de dood leren kennen als een overgang, een overgang naar licht en liefde, naar een nieuwe wereld. Je kunt het vergelijken met een prachtig beeld van een schip dat voorbij de horizon vaart. Vanaf het strand is het schip niet meer zichtbaar, maar het is er nog wel. Zo is het ook met doodgaan. Steeds vaker bemerk ik dat op het gezicht van de overledene ‘stille vrede’ zichtbaar is. Dat ontroerd mij en juist daarover gaan de gesprekken met nabestaanden.