De ziekte van Lyme en andere tekenbeetziekten

De ziekte van Lyme en andere tekenbeetziekten

Alleen al in Nederland worden jaarlijks zo’n 1,5 miljoen mensen gebeten door een teek. Teken komen niet uitsluitend voor in bossen, maar zijn overal te vinden waar natuur is: in achtertuinen, stadsparken, duinen, grasdijken, maar ook op golfbanen en campings!

 

In 2014 kregen ongeveer 23.500 mensen een rode ring- of vlekvormige uitslag op de huid (EM=erythema migrans). Een EM houdt in dat je de ziekte van Lyme hebt opgelopen. Testen is niet noodzakelijk, direct behandelen wel. Er verschijnt echter niet altijd een EM terwijl men toch besmet kan zijn! Teken dragen behalve de ziekte van Lyme ook andere ziekten over. Cijfers over andere tekenbeetziekten zoals Ehrlichia, Bartonella, Babesia en Rickettsia zijn niet voorhanden.

ziekte_van_lymeWat is nu eigenlijk een teek…

Een teek is een bruin-zwart spinnetje (eigenlijk een geleedpotige parasiet) en omdat ze verschillende levensstadia hebben, zijn er verschillende groottes te onderscheiden.

 

In Nederland vinden we harde en zachte teken. De harde teken hebben een hard schildje op hun rug. De teek Ixodes ricinus komt het meest voor in Nederland en wordt ook wel gewone teek, hout-, schapen- of hondenteek genoemd. Deze teek kan de ziekteverwekker bevatten, die de ziekte van Lyme kan veroorzaken.

 

Zachte teken hebben geen rugschild en ze leven meestal in een nest of een hol van een vogel of ander dier. Ze zuigen het meeste bloed van vogels en vleermuizen, maar lusten ook graag een slokje van andere dieren of mensen. Deze soort wordt ook wel de duiven- of kippenteek genoemd.

 

Een speciale soort is de Dermacentorteek. Sinds een aantal jaren komt deze niet uitsluitend meer in Zuid- en Midden Europa voor maar ook in Nederland. Deze teek heeft als bijnaam “hondenkillerteek” omdat het voor honden de dodelijke ziekte Babesiose kan overbrengen. Ook kan de Dermacentor teek voor de mens gevaarlijke ziekteverwekkers bij zich dragen (Rickettsia).

 

Teken zijn een zogenaamde “drie gastheren parasiet”. Dat wil zeggen dat een teek in elk van zijn drie ontwikkelingsstadia een nieuwe gastheer zoekt.

Drie gastheren

Als een teek net uit het eitje gekomen is, dan spreken we over een larve. De larve is net een halve millimeter groot en daardoor slecht te zien. Een larve heeft 6 pootjes.

 

De larven kruipen nadat ze uit het ei zijn gekomen op een grasspriet of plant op enige hoogte boven de grond. Als een mogelijke gastheer langskomt klampen ze zich vast en zuigen zich vol waarna ze zich weer laten vallen op de grond en vervellen. De meeste larven van soorten die meerdere gastheren nodig hebben verhongeren voordat ze een gastheer tegenkomen, dit is de reden dat een vrouwtjes-teek zeer veel eitjes produceert, tot enkele duizenden. Hierdoor is de kans groter dat een aantal van de larven zich kunnen ontwikkelen tot een volwassen teek.

 

Na de vervelling van de larve zoekt de nimf (1 milimeter groot met inmiddels 8 pootjes) naar een nieuwe gastheer, waarna het hele proces zich herhaalt: de nimf klampt zich vast, zuigt bloed, laat zich op de bodem vallen en vervelt. De onzijdige nimf is veranderd in een volwassen mannetje of vrouwtje en is inmiddels gegroeid naar 3 tot 5 millimeter. Er wordt nu ook naar een partner gezocht waarna de paring plaatsvindt. Het mannetje zuigt geen bloed meer en speelt geen rol bij het overbrengen van ziekten, maar is nuttig voor het zorgen van nageslacht. Het vrouwtje zoekt nog wel een derde bloedmaaltijd.

 

Het vrouwtje zet na haar laatste bloedmaaltijd een aanzienlijk percentage van haar lichaamsgewicht (50% of meer) in eieren om voor zij sterft en produceert dan honderden tot enige duizenden eieren. Er is een waarneming bekend van een vrouwtje dat meer dan 23.000 eitjes afzette in een enkel legsel!

Hoe actief is de teek?

De tekenactiviteit is terug te vinden op Tekenradar. Daar is onder andere de tiendaagse verwachting van het activiteits-niveau van het nimfenstadium te vinden. De groep 45-65 jaar meldt in de regel de meeste tekenbeten. Sommige teken dragen de bacterie Borrelia Burgdorferi bij zich die de ziekte van Lyme veroorzaakt.

 

De grootste kans om een tekenbeet op te lopen is door een buitenactiviteit zoals wandelen in park of bos en tuinieren. Toch zijn er ook meldingen van mensen, die in huis gebeten worden door een teek, die meegekomen is met de hond of poes, die buiten geweest is. Vooral nimfen en larven worden gemakkelijk over het hoofd gezien. Voorkomen van een tekenbeet is heel erg belangrijk. Hiervoor zijn de volgende
adviezen.

 

Stappenplan om de kans op ziekte door een tekenbeet zo klein mogelijk te maken:

Stap 1 – Voorkomen

• Draag lichaam bedekkende, licht gekleurde kleding. Teken zijn hierop goed zichtbaar.
• Gesloten schoenen.
• Lange broek.
• Broekspijpen in de sokken.
• Shirt met lange mouwen.
• Shirt in de broek.
• Kleine kinderen een petje.
• Gebruik eventueel speciale geïm-pregneerde teekwerende kleding.
• Blijf op de wandelpaden (indien mogelijk).
• Vermijd (indien mogelijk) het lange gras en struikgewas.
• Neem een tekenverwijderaar mee.
• Eventueel kun je teekwerende middelen gebruiken waarin DEET, Icaridin of IR3535 zit.

Stap 2 – Herkennen en controleren

• Bekijk de foto’s goed en onthoud hoe een teek eruit ziet.
• Doe na een verblijf in (of bezoek aan) het groen een tekencheck!
• Voorkeursplekken voor teken zijn met name de vochtige lichaamsplekken en plekken met een dunne lichaamshuid:
– Tussen de tenen.
– Knieholtes en liezen.
– Bilspleet.
– Oksels.
– Nek en haarlijn.
– Achter de oren.
Controleer ook je kleding op teken. Teken kunnen blijven hangen in kleding (aan de binnenkant of in zomen!) en op een later moment toeslaan.

Stap 3 – Verwijderen

• Verwijder de teek zo snel mogelijk, dit verkleint de kans dat geïnfecteerde teken ziektes overdragen. Binnen 24 uur verwijderen is géén garantie dat de teek niet kan besmetten!
• Irriteer de teek niet met zeep, alcohol of vuur e.d.; dit verhoogt de kans op besmetting doordat de teek zijn maag-inhoud in de bloedbaan uitspuugt!
• Verwijder de teek met een speciale tekenverwijderaar, zoals een tekenverwijderkaart, tekenlepel of puntig pincet.
• Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid bij de kop vast en trek die langzaam uit de huid, zonder te draaien, te knijpen of de teek te beschadigen.
• Desinfecteer het bijtwondje na verwijdering van de teek met alcohol 70% of met jodium. De tekenverwijderaar kan na gebruik in kokend water worden gedesinfecteerd.
• Noteer datum en plaats van de tekenbeet op het lichaam en maakt een foto van de beetplek.
• Meld de tekenbeet bij de huisarts.
• Meld de tekenbeet via www.tekenradar.nl (optioneel).

Stap 4 – Controle op symptomen, Huisarts

• Houd de beetplek tenminste 12 weken goed in de gaten.
• De ziekte van Lyme met erythema migrans (EM). Bij besmetting kan er dagen tot weken na de tekenbeet een groter wordende rode vlek/kring (bij gekleurde mensen een blauwe of gelige vlek/kring – een zogeheten erythema migrans (EM) – op of in de buurt van de beetplek verschijnen. Ga dan onmiddellijk naar de huisarts en vraag om een antibioticakuur. Testen is bij het verschijnen van een EM overbodig, direct behandelen wel. Maak een foto van de vlek. Het verdwijnen van de EM zegt niets over het verdwijnen van de bacterie in het lichaam.
• De ziekte van Lyme, zonder erythema migrans (EM). Als je besmet raakt, kun je weken tot maanden na de besmetting griepachtige klachten krijgen, maar dat kan ook uitblijven. Slechts 30% tot 70% van de mensen die de ziekte van Lyme oploopt, krijgt een EM. Zonder EM kun je dus ook de ziekte van Lyme hebben opgelopen.
Maanden tot jaren later kun je zeer
diverse klachten krijgen. Het is dan moeilijk om de juiste diagnose te krijgen. Hieronder enkele van de vroege symptomen:
– Griepachtige klachten, zoals koorts, rillingen, vermoeidheid, keelpijn, spierpijn, stijve nek, gewrichtspijnen en hoofdpijn.
– Borrelia lymfocytoom, blauwrode, vast aanvoelende zwelling op onder andere oorlel, tepel, scrotum.
– Serologisch testen reageren op antistoffen. Het lichaam heeft een tijd nodig om antistoffen aan te maken, dus serologisch testen zijn de eerst 6-8 weken zeer onbetrouwbaar.

Een negatieve testuitslag kan Lyme nooit uitsluiten.

• Een antibioticakuur van 10-14 dagen blijkt lang niet altijd voldoende om de ziekte van Lyme te genezen. Dit geldt met name voor laat ingezet behandelingen. De optimale behandelperiode ligt binnen 1 maand na het oplopen van de infectie.
• Profylactische behandeling met 2 tabletten Doxycycline na een tekenbeet biedt onvoldoende garantie dat je niet de ziekte van Lyme ontwikkelt en wordt daarom afgeraden.

Meer informatie:

www.tekenbeetziekten.nl of www.lymevereniging.nl.

De Stichting Tekenbeetziekten verkoopt tekenverwijderkaarten:

http://www.mijnwebwinkel.nl/winkel/stichtingtekenbeetziekten/
De Stichting Tekenbeetziekten is opgericht om in de dringende behoefte aan meer informatie over het brede spectrum van tekenbeetziekten te voorzien. De stichting richt zich daarnaast op fondswerving voor onderzoek naar chronische lymeziekte.

Reacties

Wij horen graag van u
Er zijn nog geen reacties Geef als eerste een reactie