Pneumokokken: Wat zijn het en waarom is extra bescherming belangrijk?

Pneumokokken zijn voor veel mensen een onbekende bacterie, maar ze veroorzaken jaarlijks meer dan 8.000 ziekenhuisopnames in Nederland (*1). Vooral ouderen lopen een verhoogd risico op een infectie, terwijl uit onderzoek blijkt dat slechts 37% van de 60-plussers weet wat pneumokokken zijn. Toch kan een besmetting ernstige gevolgen hebben, zoals longontsteking, bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking. In dit artikel lees je wat pneumokokken zijn, waarom ze zo gevaarlijk kunnen zijn en hoe je jezelf extra kunt beschermen (*2).

Het verschil met een ‘gewone’ longontsteking

Naast de onbekendheid zijn de gevolgen vaak onderschat. In 20 tot 30 procent van de ziekenhuisopnames voor longontsteking zijn pneumokokken de oorzaak3. Een pneumokokkenlongontsteking kan zelfs bij gezonde 60-plussers ernstige gevolgen hebben. Maar vooral mensen met een minder goed werkend afweersysteem lopen meer kans om ziek te worden. Het verschil met een gewone longontsteking is het snelle en hevige begin en het grotere risico op complicaties als bloedvergiftiging en vocht rond de longen. Bij een gewone longontsteking ontstaan de klachten geleidelijk. Een pneumokokkenlongontsteking begint plotseling: hoge koorts, koude rillingen en snel toenemende benauwdheid.

Lange nasleep

Een pneumokokkenlongontsteking is besmettelijk en verspreidt zich via de lucht bij hoesten of niezen en door direct contact met besmette mensen of materialen. Het herstel verloopt vaak langzaam. Als de bacterie verdwenen is, kunnen mensen nog weken last houden van hoesten, benauwdheid of vermoeidheid.

Hoe kun je het risico verminderen?

Je kunt zelf veel doen om de kans op een infectie te verkleinen. Een goede hygiëne is belangrijk: regelmatig handen wassen, het vermijden van contact met ogen, neus en mond, en hoesten of niezen in de elleboog helpt om verspreiding van bacteriën tegen te gaan. Ook het gebruik van papieren zakdoekjes draagt bij aan het voorkomen van besmetting.

Daarnaast speelt een gezonde leefstijl een grote rol. Wie gevarieerd eet, voldoende beweegt en niet rookt, ondersteunt het eigen afweersysteem en verkleint zo de kans om ziek te worden door pneumokokken. Ook biedt vaccinatie extra bescherming.

Extra bescherming door vaccinatie

Minder dan de helft van de doelgroep weet dat ze een uitnodiging voor vaccinatie kunnen krijgen2. Sinds 2020 ontvangen mensen tussen 60 en 80 jaar een uitnodiging voor vaccinatie tegen pneumokokken. Dit najaar krijgen mensen van 60 jaar (geboren in 1965) en 78 jaar en ouder (geboren in 1947 of eerder) een uitnodiging van hun huisarts of instellingsarts. De komende vier jaar volgen de overige jaargangen. De vaccinatie biedt langdurige bescherming en kan ernstige ziekte, ziekenhuisopname en sterfte voorkomen.

Wil je meer weten over bescherming tegen pneumokokken?

Bezoek dan watzijnpneumokokken.nl of kijk op de website van het RIVM voor uitgebreide informatie en praktische tips.

Bronnen:
*1. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (z.d.). Pneumokokkenprik. Geraadpleegd op 9 oktober 2025, van https://www.rivm.nl/pneumokokken/pneumokokkenprik
*2. Ruigrok onderzoek & advies (Martijn van der Veen & Julia Vrijaldenhoven, juli 2025). Inzicht in de kennis van ouderen rondom pneumok okken en hun motivaties en drempels bij vaccinatie. Kwantitatief onderzoek onder ouderen, uitgevoerd in opdracht van Pfizer.
*3. Gezondheidsraad. Pneumokokkeninfectie: Omvang en trends. kennisbank.gezondheid.nl