Sterven; Tijd voor een ander verhaal

Sterven; Tijd voor een ander verhaal

Als initiatiefnemer van het Landelijk Expertisecentrum Sterven wil Ineke Visser de weg vrijmaken voor een nieuw verhaal over het levenseinde in onze samenleving. Een verhaal dat vertelt over het kostbare en wezenlijke van deze diepmenselijke ervaring. Over intimiteit, verbondenheid en heling. Zoals ook het verhaal van Rita over haar man Fons die in de intimiteit van de laatste weken het leven kon loslaten en euthanasie niet nodig was.

 

‘Het sterven van Fons is een wonder op zich geweest. Vanwege zijn zuurstofgebrek dat steeds erger werd kon hij bijna geen adem meer halen en koos hij voor euthanasie. Maar hij wilde eerst zijn broer uit Thailand nog een keer zien. En hij koesterde de intimiteit met zijn gezin, zijn kinderen en kleinkinderen. Zo heeft hij bewust de laatste weken doorgebracht. En zo groeiden we ook naar het laatste afscheid toe. Daar hoorde ook de ziekenzegen bij. Want mijn man Fons was een gelovig mens. En dat geloof is sterker geworden en bevestigd toen hij zeventien jaar geleden dacht dat hij dood zou gaan aan kanker maar een tweede kans kreeg.

stervenOp een natuurlijke manier

De artsen durfden een moeilijke operatie aan en zagen toen dat het geen kanker was maar een ziekte van de alvleesklier die met prednison verholpen kon worden. Daarna leefde hij nog intenser en ging hij weer naar de kerk uit dankbaarheid voor de jaren die hem geschonken waren. Daarom wilde hij de ziekenzegen. Kinderen en kleinkinderen zijn helemaal niet kerkelijk, hoefden niet te komen maar waren er allemaal. En ze zagen hoe vader en grootvader zich overgaf om het leven los te laten. Dat was een indringend moment. We moesten allemaal huilen. Dat gebeurde op een snikhete zomerse zondag. We zagen er allemaal netjes en deftig uit. Maar Fons zat in zijn hemdje. En hij zei toen: “zo ben ik toch ook goed genoeg om in de hemel te komen”. We moesten lachen door onze tranen heen. Dit zegt veel over de intimiteit van die laatste weken. En dat feest van de intimiteit eindigde met de ochtend van de euthanasie. Hij was onrustig. De huisarts was al twee keer komen kijken en ging weer weg. De verpleegkundigen maakten het infuus al klaar. En toen kwam de rust over Fons. Ik zat naast hem en zag het gebeuren. Te midden van de kinderen en kleinkinderen vond hij de rust om het leven op een natuurlijke manier los te laten. Dat vonden we zo mooi: dat hij stierf op een natuurlijke wijze. De huisarts wilde net naar ons toe komen toen hij de laatste adem uitblies.’

De liefste opa

Aan het woord is Rita Scherrenberg over het sterven van haar man Fons, ruim een jaar geleden. Ze vertelt haar verhaal in de huiskamer waar haar man de laatste adem uitblies. Ze heeft het er nog steeds moeilijk mee, ze mist hem, al voelt ze wel dat ze beter de dagen doorkomt. Ze kiest doelen als een fietstocht, ze plant haar boodschappen en ze weet zich omringd door foto’s op de koffietafel, bij het bureau, rond de grote tafel achterin. En ook op het bijzettafeltje. Daar staat Fons zoals hij het meest gelukkig was: in de tuin van een vakantiehuis in Harfsen, met pretoogjes. Dat was en is de boodschap die hij heeft meegegeven: geniet van het leven, wees dankbaar en steun elkaar. Ga niet zitten treuren want dan is het dubbel verdrietig. ‘Jullie bewijzen me een dienst en doen recht aan mijn leven door met elkaar te genieten van het leven’, zegt Rita. En ze wijst op kaarten van haar kleindochter die bij de foto van Fons liggen. ‘Opa, vertel je nog eens een mooi verhaal?’, staat daarop. En de kleindochter Kelly vervolgt: ‘Ik wil nog zo veel tegen je zeggen. Ik wil je bedanken, voor alles, voor het zijn van een superheld, een steun, een grappenmaker, een klusjesman en bovendien voor het zijn van de liefste opa die ik me maar wensen kan. We missen je ongelooflijk, maar maak je geen zorgen, we gaan allemaal verder met ons leven’. Zijn vrouw Rita moet huilen als ze deze woorden leest, maar weet ook dat ze juist door haar kinderen en kleinkinderen gedragen wordt. En dat gaat beter omdat ze allemaal nauw bij het sterven betrokken waren.

Nieuwe toekomst

Ze weet het zeker, de intimiteit van het sterfbed heeft zoveel betekend. ‘Iedereen heeft in de laatste weken gezegd wat hij of zij wilde zeggen. Iedereen heeft zijn of haar liefde kunnen geven. En iedereen heeft ook van vader en grootvader in die laatste periode een opdracht meegekregen: maak wat van je leven, ga niet in een hoekje zitten. Ik doe dat zelf ook niet, ik fiets veel en denk dan aan Fons. Maar onze kleinzoon Bram deed graag klusjes met opa voor mij. Hij heeft de taak van opa overgenomen. In de schuur achter het huis is hij nog vaak te vinden. In de geest van opa, gedragen door opa, aan het werk voor oma. Ik denk dat die laatste periode iedereen goed heeft gedaan. Natuurlijk waren we verdrietig. Maar we hebben ook zo goed kunnen afsluiten dat het als een opdracht voelt om door te gaan. Anders is toch niet te verklaren dat de kleinkinderen zo verbonden blijven met grootvader en tegelijk met hun leven verder gaan. Ik denk zelf dat die laatste dag daar ook een rol in speelt. We hebben hem de ruimte gegeven om los te laten, op een natuurlijke manier het leven los te laten. Daarin heeft hij ons de ruimte gegeven om onze eigen weg te vervolgen. Sterven is een deur naar een nieuwe toekomst voor de mensen die achterblijven’, zo vertelt Rita ruim een jaar na de dood van haar man.

Een mens van liefde en dankbaarheid

Daar is geen woord te veel mee gezegd, want dochter Sonja blijft er ook over praten. Op het sportveld waar haar zoon Bram keeper is, maar net zo goed bij het dorpsplein waar ze boodschappen doet. ‘Het afscheid is zo intens geweest dat mijn vader nog heel dichtbij is. Soms zou ik willen dat hij een teken geeft of tot me spreekt. Maar misschien is dat te letterlijk. Misschien moet ik gewoon verder op de adem die hij me heeft meegegeven in dat afscheid. Ik hoef alleen maar zijn foto te zien of aan zijn pretoogjes te denken. Dan duwt hij me voort. Zoals hij altijd mijn vader is geweest, maar zeker ook in het voorbeeld dat hij ons bij het sterven heeft gegeven: als een mens van liefde en dankbaarheid’.

 

Ineke Visser (Koedam) is oud hospicecoördinator, auteur van o.a. In het licht van Sterven, ervaringen op de grens van leven en dood’ en docent aan de ‘Intensive Omgaan met Sterven’ op post-HBO niveau. Zij is initiatiefnemer en voorzitter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven.
www.landelijkexpertisecentrumsterven.nl

Meer lezen?

Dit verhaal werd opgetekend door Leo Fijen en is één van de tien persoonlijke verhalen over de waarde van leven met sterven in de bundel Het leven voltooien. Duidelijk wordt hoe mooi, wezenlijk en kostbaar de laatste fase kan zijn, zowel voor degene die gaat sterven als voor de nabije dierbaren. De verhalen zijn niet geromantiseerd. Zaken als angst, onrust en pijn die horen bij het stervensproces krijgen ook aandacht. De verhalen zijn geduid door experts en professionals, zoals Marinus van den Berg, Jean-Jacques Suurmond, Rudi Westendorp en anderen.

 

Speciale aanbieding voor u als lezer van de SeniorenWijzer (€ 19,95 ipv € 22,95 inclusief verzendkosten).
Tweeluik Sterven & Het leven voltooien + DREMPEL magazine
Van ons magazine DREMPEL verkochten wij reeds 18.000 exemplaren. Een bron van inspiratie om na te denken over wat sterven betekent in uw leven. Met interviews o.a. met Astrid Joosten, informatie over wat er gebeurt als iemand sterft, portretten van families over hun gestorven dierbaren en spirituele tradities en rituelen.

 

Met het tweeluik aan boekjes geven wij aandacht aan sterven opdat sterven weer als onderdeel van het leven wordt gezien. Een nieuw verhaal in onze huidige samenleving over de laatste levensfase.

 

Te bestellen via www.landelijkexpertisecentrumsterven.nl

 

 

sterven

 

 

Reacties

Wij horen graag van u
Er zijn nog geen reacties Geef als eerste een reactie